Daa det vart formyrking

(Forteljing, 1898)

[side 15]
Det er over 40 aar sidan; men eg minnest det so vel, som det var i dag. Eg var liten den tidi, og me var paa stølen. Daa eg vaknad um morgonen, sa ho mor: «I dag maa ikkje borni gaa langt av, for nonsbil vert det formyrking.»
 
«Formyrking! kva er det?» laut eg spyrja.
 
«Jau, soli vert svart som jordi, og midt paa ljose dagen vert det myrkt som um natti,» svarad ho.
 
«Det var fælt; korleis kan det hava seg?»
 
«Ja,Gud veit det. Fyrr sa dei, det var eit udyr elder noko anna vondt, som la seg fyre soli, og dei trudde, det tydde krig, pest elder andre ulukkor; men no segjer dei, det er maanen, som skyggjer.»
 
«Korleis kan det vera maanen? Han er daa vel ikkje uppe um dagen?»
 
«Aa jau, det er han, um me ikkje ser han. Han er alltid myrk paa den eine sida, veit du, og naar han snur denne myrkesida til oss, ser me han ikkje, um han er uppe. Den ljose sida snur støtt [side 16] mot soli, for det er soli, som gjer maanen blank, naar ho skin paa han, og nettupp naar han stend millom jordi og soli, er me ikkje god til aa sjaa han.»
 
«Det var leidt med denne formyrkingi, eg vil so gjerne gaa av og fiska i dag,» sa bror min. Han var tri aar eldre en eg.
 
«Og eg vilde gjerne henta moltor,» sa eg.
 
«De kan baade fiska og henta moltor, berre de kjem att til non,» sa ho mor; «men no maa de eta fyrst, maten er ferdig.»
 
Mor hadde nettupp kokt. Ho stod ved elden, som brann paa jordgolvet. Paa tri kantar av denne aare-elden var det steinar. Men hgsætes-stolpar fannst det ikkje ved elden som i gamle dagar i slike aare-stovor; helder ikkje høgsætes-bord og skutel, men berre eit lite bord, som stod fast i enden av den eine sengeradi att me langveggen. Paa dette bordet hadde ho sett gjeite-velling, smør, ost og brød aat oss. Det var halvmyrkt inni støls-huset. Glas fannst det ikkje i veggen. Ljoset kom berre inn gjenom ein liten ljore upp i mønet. Eg let upp døri og saag ut. Det var ljost og bjart ute. Soli skjein varmt. Lega *) var tom. Gjætararne hadde drive buskapen avstad. Me saag berre den siste enden av han i Breidaskaret. Slaattefolki stod uppi heidi og slo. Dei hadde vore uppe sidan kl. 4. Alt var so stilt ikring stølen. Det var meir hugnadsamt ute en inne, tykte me. Me tok maten og bar ut paa Matarsteinen, som me tidt fekk lov aa gjera i solskin. Han var laga som eit bord denne store steinen, og paa den eine sida var det ein smal liten stein, som liknad ein benk. Her var likso laglegt som inni stølshuset og mykje ljosare. Me aat og saag upp mot himmelen. Aldri tykte me, at me hadde set lufti so blaa og soli so blank.
 
Daa det leid ut paa dagen, strauk me kvar sin veg, han med fiskestongi og eg med molte-laupen **). Det var den gildaste laupen, eg hev havt, for eg hadde gjort han sjølv. Han var av raunebork og sauma i hop med bjørketæger. Eg hadde sett ein tunn trebotn og eit rundt trehald i han. Det var eit godt ilaat framifraa, høvelegt til aa henta moltor i.
 
Daa eg kom til granne-stølen, fylgde tvo smaagutar med meg. Dei visste ogso um formyrkingi og hadde høyrt gjete, at verdi skulde forgaa, naar der synte seg teikn i sol og maane, og dei hadde endaa spurt mor si, um det var sant, at dome-dagen var ventande; men ho hadde svara, at det ikkje var sagt, at han kom nettupp no. Verdi kunde enno staa mange aar. Elles kunde domedagen koma, naar han vilde. Naar dei berre var snilde, kunde inkje vondt henda; men dei vart berre tekne upp til himmels, og der var endaa gildare aa vera en pa jordi. Likevel vilde dei no ikkje, at dome-dagen skulde koma, medan me var paa stølen, for der var det so mange moltor og blaabær og kraakebær. «Men naar me dreg fraa stølen, so er det ogso mange bær heime paa garden.» kom me til aa segja. Ja, so var det best, at dome-dagen ikkje kom i sumar, meinte dei.
 
[side 17]
 
Medan me soleis gjekk og rødde um dette, kom me til Grønemyr, som var ein namngjeten moltestad. Men der stod det berre att nokre kartar; me var ikkje god til aa finna ei skikkeleg molta, anten det no var gjætararne elder gjeiterne, som hadde teke dei. Kva skulde me no gjera? Gaa heim att med inkjevetta! det vilde vera svivyrde.
 
Nei, me laut nok vera so pass karar, at me vaagad oss lenger av. So strauk me upp Blokkebakkarne, og di høgre me kom tilvers, di meir gløymde me burt formyrkingi og dome-dagen, og daa me naadde upp paa Myrbærleite, tenkte me ikkje paa anna en moltor, for heile myri var som eit uhorveleg stort plagg med raude og gule prikkar.
 
No tok me til aa henta. Det varde ikkje lenge, fyrr eg fekk full laupen. Men eg vilde henta endaa meir. Difyr drog eg av meg sokkarne. So skilde eg dei blaute og dei faste moltorne fraa kvarandre. Dei blaute let eg vera i laupen, og dei faste hadde eg upp i sokkarne, og so heldt eg paa aa henta, tildess eg fekk alle tri ilaat fulle. Dei andre gutarne hentad i huvorne, daa dei hadde fenge fulle lauparne sine.
 
Medan me heldt paa med moltorne, la ei liti sky seg fyre soli. Ho vart større og større, og snart var heile himmelen graa av skyer. Daa kom me i hug formyrkingi. Herre Gud! Skulde ho no koma yver oss, medan me var so høgt uppi fjellet, korleis skulde det daa ga? Me kunde verta ute liggjande, og fæle udyr kunde koma og taka oss.
 
Me visste berre ei raad, og det var aa skunda oss heim til stølen, medan tidi enno var god. Eg knytte fyre sokkarne med sokkebandi, batt dei so ihop og hengde dei kring akslerne, so det vart som ei liti klyv paa kvar sida, og laupen bar eg i handi.
 
So bar det ned etter med oss, snøggaste me kunde. Men i skundingi vardest me inkje til, at me kom inn paa ein smal gjeiteveg. Me saag snart, at han ikkje gjekk til stølen; men me hadde ikkje tid til aa gaa attende, for me var so rædde formyrkingi. So tok me beint ned lidi gjenom lyng, einer og rape (smaabjørk). Men her gjekk det gale med meg. Laupen min kom ut i ein kvist. Boten svingad i veret, og moltorne vart saadde vidt utyver millom buskor og steinar, so me saag lite og inkje til dei.
 
Me torde ikkje gjeva os tid til aa grava dei upp att, for me var rædde formyrkingi. Me sprang og gjekk, gjekk og sprang, tildess me naadde sølen. Der skildest me og gjekk kvar til sin heim.
 
Men formyrkingi kom ikkje so braadt. Det var endaa eit par timar til non. Eg gjekk ut att og saag etter bror min. Jau, der kom han halande med eit stort knippe med aure. Han hadde havt lukke med seg.
 
Mor skar fiskarne upp og reinskad dei. So steikte ho eit par paa panna og lagad til nonsmaten aat oss. Daa me sette os til aa eta, tok det til aa myrkna. Me let upp stølsdøri og saag ut. Det vart myrkare og myrkare. Snart vart alt svart.
 
[side 18]
 
«Herre Gud!» sa ho mor, «jamen kann Vaarherre mykje. Sjaa, kva han no syner os [sic]. Gud hjelpe oss til det rette aandelege ljoset, so tarv me ikkje vera rædde, um det vert myrkt her paa jordi, og so kann me hava von um aa koma til det ljose riket uppi himmelen, der ingen ting skal taka ljoset burt fraa soli.»
 
Det varde ikkje lenge, fyrr det vart ljost att, og fegne var me, fyrdi det gjekk so lett yver; men eg tregad dei gode moltorne i laupen, endaa eg hadde sokkarne stappande fulle.
 
--
*) Lega = ei slett rundt um stølshuset, der buskapen laag um natti.
**) Laup = ei slags korg.
 

Frå Norskt Barneblad. No. 1. 5te januar. 1898. Side 15–18. Elektronisk utgåve 2006 ved Jon Grepstad